Нәбә сүресінің тәпсәрі

Нәбә сүресінің тәпсәрі

Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!

Бұл – Меккелік сүре. Көптеген сүрелер сияқты Нәбә сүресі де алғашқы аятымен аталады.

Сүренің негізгі тақырыбы – қиямет және қайта тірілу. Және ұлы күнді жоққа шығарған, қайта тірілу мен әділ жазаның болатынын мойындаудан бас тартқан адамдар туралы. Сүреде қиямет күні, қайта тірілу және мәңгілік өмір туралы маңызды аяттар бар. Сондай-ақ, бұл әлемді бір-бірін қайталамас ғажап үйлесіммен жаратқан Алланың құдіреті де баян етіледі.

Сүре атауы мен негізгі тақырыбының арасындағы байланысты байқау қиын емес. Өйткені, онда айтылған ұлы жаңалық – Қиямет күні, есептеу және жазалау. Осы сүренің басы мен соңы арасындағы байланыс та көрінеді. Ол қайта тірілуден бас тартқандарды айыптауға, сөгуге бағытталған сұрақтан басталады. Сүре қиямет күнінің ақиқаттығын білдіретін аяттармен аяқталады.

Бұл сүреден алдыңғы «әл-Мурсәләт» сүресінің соңы мен осы сүренің басталуының арасында тығыз байланыс бар. Бұл сүре Қиямет күні мен қайта тірілуді жоққа шығарғандарға арналған аяттармен аяқталады: Жасынға шығарушыларға, ол күні нендей өкініш?! Ал енді олар, бұл Құраннан кейін қайсы сөзге сенеді? (49-50-аяттар).

Нәбә сүресі сол тақырыпты жалғастыратын аяттардан басталады: Олар бір-бірінен не нәрсені сұрасуда? Зор уақиғадан. Олар, ол жөнде таласуда (1-3 аяттар).

Бұл екі сүренің ортақ тұстары бар. Өйткені екеуі де қиямет күні мен мүміндер мен кәпірлердің тағдыры туралы. Сондай-ақ, қиямет күнін және қиямет күнінің, қайта тірілудің және жазаның ақиқатығының дәлелдерін жоққа шығарған адамдар туралы.

1.Олар бір-бірінен не нәрсені сұрасуда?

Меккелік пұтқа табынушылар қабірден кейінгі өмірге байланысты барлық нәрсеге сенбеді. Олар қайта тірілуді жоққа шығарды. Жиналып, олар бұл туралы бір-бірінен сұрасатын, әзілге айналдырып және мұсылмандарды мазақ ететін.

  1. Зор уақиғадан.
  2. Олар, ол жөнде таласуда.

Олар бір-бірінен маңызды жаңалық – қайта тірілудің ақиқат екендігі туралы сұрады. Қайта тірілуге ​​деген сенімге қатысты олардың арасында келіспеушіліктер пайда болды. Кейбіреулері оны мүлдем жоққа шығарды, ал басқалары оның шындық екеніне күмән келтірді.

«Нәбә» сөзі «жаңалық, хабар» деген мағынаны білдіреді, бірақ барлық жаңалықтар «нәбә» емес еді. Бұл сөз «ұлы оқиға туралы айрықша маңызды жаңалық» дегенді білдіреді, бұл, әрине, қиямет күні туралы хабарды білдіреді.

  1. Әсте олай емес, олар тез біледі.

Алла Тағала бұл адамдар ешқашан таласып-тартысу мен пікірталастар арқылы ақиқатты білмейді дейді. Бірақ олар өлімнен кейінгі өмірдің барлық ақиқатын, олар онымен кездескенде және бәрін өз көздерімен көргенде түсінетіні сөзсіз. Содан кейін барлық күмәндер жойылып, шындық бәріне ашылады.

  1. Тағы олай емес, олар тез біледі.

Алла Тағала мағынаны күшейту үшін бұл сөзді тағы бір мәрте қайталады. Олар қиямет күні махшарға келгенде, қайта тірілудің және мәңгілік өмірдің ақиқатын түсінетін болады және Алла Елшісінің (с.ғ.с.) айтқанына сенбегені үшін мәңгілік жаза мен шексіз азапқа лайықты болады.

Келесі аяттарда Алла өзінің шексіз құдіретінің көріністері туралы айтады. Бұл аяттарда пұтқа табынушыларға қарсы дәлелдер бар. Ұлы Жаратушы Ие осындай әр түрлі күрделілік, үйлесімділік пен әсемдік әлемін  жаратып , оны құртып, қайта жаратуға құдіретінің жететінін айтады. Атап айтқанда, адамды жаратқан Ол өлгеннен кейін оны қайта тірілте алады. Алла айтады:

  1. Жерді бір төсеніш қылмадық па?

Алла Тағала барлық жартылыс мекендейтіндей, тұратындай жерді ыңғайлы және кең етіп, жаратты емес пе?! Әрбір жаратылыс өзіне белгіленген орнында тұрады, өмір сүреді, Алладан ризығын және басқа да игіліктер алады емес пе?!

  1. Тауларды қазық…

Құдіреті шексіз Алла тауларды жер тереңінде көмілген бағаналармен немесе тіректермен жасады. Үй бағаналар мен іргетасына сүйенгендей, жер де тауларға сүйеніп нық тұруда. Шынында да, қазіргі геология таулардың қазық тәрізді екенін, тамырлары жер қойнауына енетінін растайды. Сондықтан таулар жер қыртысын тұрақтандыруда маңызды рөл атқарады.

  1. Сендерді жұп-жұп жараттық.

Адамдар мен басқа тіршілік иелері көбейіп, жер бетіндегі тіршілік тоқтамайтындай етіп біз сендерді жұп-жұп еттік.

 

  1. Ұйқыларыңды дем алыс қылдық.

«Субәтә» сөзі «сәбт» сөзінен шыққан кесу дегенді білдіреді. Ұйқы алаңдаушылық пен қиыншылықты жояды, бұл адамға демалуға мүмкіндік береді, ал мұндай демалысты басқа жолмен жүзеге асыру мүмкін емес. Сондықтан ғалымдар «субәт» сөзін «демалу, тыныштық» деп түсіндіреді .

Ұйқы – бұл Алланың үлкен мейірімі. Көбінесе бұл нығметті ұмытып кетеміз. Бірақ ұйқысыздықтан зардап шеккендер ұйқысыз өмір сүрудің, ұйықтататын дәрілерсіз ұйықтай алмаудың, таңертең күш пен қуаттың көтерілуін сезінбеудің, «кішкентай өлімнен» кейін тірілгендей өмір сүре алмау өте ауыр екенін еске салады.

  1. Түнді жамылғы қылдық.

Алла түнді шапан немесе жамылғы сияқты етіп, қараңғылықпен орады. Ибн Джузай әл-Калби былай деп жазады: «Алла Түнді жамылғыға теңеді, өйткені адамның үстіне киген киім денесін көрінбейтін етіп жасырғаны секілді түн де адамды бүркейді».

  1. Күндізді тіршілікке жараттық.

Яғни, өмірлік маңызды азықтарды алу құралы. Егер түн демалу уақыты болса, күндіз – жұмыс уақыты. Ибн Касир былай деп жазады: «Алла күндізгі уақытты адамдарға оны өз істерімен айналысуға, сауда және басқа да әрекеттер арқылы қажеттіліктерін қанағаттандыруға қолайлы уақыт етіп жасады».

  1. Үстеріңе жеті қат берік көк құрдық.

Алла адамдардың төбесіне ақыл жетпейтін таңғажайып және көзің шаршап, талған түрде айналатын еш ақаусыз жеті аспанды орнатты.

  1. Жарқыраған шырақ (күн) жараттық.

Ал, көкте Алла жер бетіндегі барлық тіршілік иелері үшін қажет жарық пен жылу шығаратын күн жасады.

  1. Сығылысқан бұлттардан мол жаңбыр жаудырдық.
  2. Онымен дәнді дақылдарды, өсімдіктерді шығару үшін;
  3. 16.Және ну бақшалар (шығару үшін).

Алла аспандағы ақ және қара бұлттарды жер бетіне мол берекелі жаңбыр жаудыратындай етіп жаратты. Алла тағала көктен жаңбыр суын түсірді, соның себебімен жер бетінен жемісті бақтар, өсімдіктер мен жем-шөптердің барлық түрлері өсіп, адамдар мен жануарлар үшін қорек етті. Біз әлемде байқап отырған осы құбылыстардың барлығы – Алла Тағаланың шексіз құдіретін білдіреді. Міне, оларды жоқтан бар еткен Жаратушы адамдарды қайта тірілтуге құдіреті жетеді, сүренің келесі аяттарында талқыланатын тақырып – осы.

  1. Расында бөлу күні, белгілі болған бір мерзім.

Бөлу (төрелік) күні – бұл ұлы сот, есеп және сауап, жаза күні яғни ақырет күні. Алла оны «Бөлу күні» деп атайды, өйткені ақырет күні барлық жаратылыс топтарға бөлінеді.

Әбу Зарр әл-Ғифариден (р.а.) жеткен хадисте Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) былай деген: «Ақырет күні адамдар үш түрлі топқа жиналады: жиналыс өтетін жерге бір топ жиналады, олар киінген, қарындары тоқ, ат үстінде болады. Ал, жиналуға басқа бір топ жалаң аяқ келеді. Ал, енді үшінші топты жиналған орынға сүйреп, жүздерін жерге қарай сүйреткен күйде әкелінеді».

Басқа хадистерде он топ болады деп айтылған. Кейбір ғалымдар жиналыс өтетін жерде адамдар іс-әрекеттері мен ұстанымдарына қарай топтарға бөлінеді дейді. Бұл түсіндірулердің бәрі бір-біріне қайшы келмейді және олардың барлығы шындыққа айналуы мүмкін.

Бұл ұлы күн белгіленіп қойылған, оны ешнәрсе жақындата да, алмастыра да алмайды. Оның орнайтын уақыты тек Алла Тағалаға белгілі.

  1. Сұр үрілген күні топ-топ болып келесіңдер.

Ақырет күні сұр немесе керней үнімен басталады. Басқа аяттарда сұр екі рет үрленетіндігі айтылған. Алғаш рет естілгенде, осы дүниенің, осы әлемнің ақыры келеді. Екінші рет үрленгенде, барлық адамдар өткен және кейінгі ұрпақтарымен қайта тіріліп, қабірден көтеріліп, топ-топ болып жиналады. Әр қауым бөлек, әрқайсының басында оның пайғамбары болады.

  1. Көктер сетінеп есіктер пайда болады.

Келесі аяттарда қиямет күнінде орын алатын қорқынышты жағдайлардың көрінісі суреттеледі.

Аспан әр жағынан ашылады, онда қақпаларға немесе есіктерге ұқсас жолдар пайда болады. Бұл есіктерден періштелер жерге түседі.

  1. Таулар жүргізіліп, сағым болады.

«سُيِّرَتِ»  (суиират, қозғалысқа келтірілген) деген сөз қаттылық пен беріктіктің белгісі ретінде қызмет ететін таулардың орындарынан жылжып, шаң немесе ауада ұшып жатқан бөлшектерге айналатынын білдіреді.

«سَرَابً» (сәрабә) сөзі «жоғалып кету» деген етістіктен шыққан. Бұл дегеніміз – сағым, тұман, елес (мысалы, кейде шөлде пайда болатын судың бейнесі). Адам суды алыстан көреді, бірақ жақындаған кезде көру жоғалады.

  1. Әлбетте тозақ күтіп тұрады;

Тозақ жауды күтіп тұрған адам сияқты, кәпірлер мен күнәкарларды күтеді.

  1. Азғындардың барар жері.

Тозақ – бұл Аллаға бойсұнбағандардың мекені.

«طاغِين» (тағин) сөзі «طغيان» (туғиан) сөзінен шыққан «طاغِي» (тағи) сөзінің көпше түрі, ол «тілазарлық, бүлік» дегенді білдіреді. Сонымен, «طاغِي» (тағи) сөзі [Аллаға] бағынбауда шегінен асып кеткен адамды білдіреді. Бұл сенім жоғалған жағдайда ғана мүмкін. Сондықтан, бұл тұрғыда «طاغِينَ» (тағин) сөзі сенбейтіндерді білдіреді.

Сонымен қатар, Құран мен Сүннетте көрсетілген шекарадан өткен адасқан «Ислам ағымдарына» қатысты болуы мүмкін.

  1. Олар онда ғасырларша тұрады.

Сенбейтіндер яғни кәпірлер тозақта мәңгі болады. Мұсылман күнәкарлар күнәнің ауырлығымен тағайындалған жазаны өтеп, жұмаққа кіреді.

Кейбір адамдар бұл аятты ұзақ уақыт (ғасырлар) тозақта болған кәпірлер ақыры құтқарылады дегенге дәлел ретінде қабылдайды. Бірақ, егер біз Құранның басқа анық аяттарын қарастыратын болсақ, бұл дәлел негізсіз. Алла Тағала былай дейді:

 

«خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا»

 

«Олар (кәпірлер) мәңгі тозақта қалады» (ән-Ниса, 169-аят). Осы аяттарға байланысты барлық мұсылмандар бірауыздан тозақ жоғалмайды және кәпірлер одан босатылмайды» деген пікірге тоқтайды.

Имам әл-Куртуби ғасырлар, уақыт бар кезде сенбейтіндер тозақта қалады деп жазады. Бір ғасыр басқасын алмастырады, яғни мәңгі болады. Арабтар «أَحْقَاب» (ахқаба) сөзін «шексіз» мағынасында қолданады.

 

  1. Олар онда салқындамайды да сусын татпайды.
  2. Бірақ қайнап тұрған су және ірің ішеді.

Тозақтың азабы шынымен қорқынышты болады. Тозақ тұрғындары оның төзбейтін ыстығын жеңілдететін салқындықты сезінбейді және олар тіпті аз уақыт болсын шыдамсыз шөлдерін қандыратын сұйықтықтан татып ала алмайды. Оның орнына олар қайнаған су мен ірің ішуге мәжбүр болады.

«حَمِيم» (хәмим) сөзі қатты қайнаған суды білдіреді, егер ол адамның бетіне әкелінсе, терісін күйдіріп кетеді, ал егер ол асқазанға түссе, барлық ішкі мүшелерді күйдіріп жібереді.

«غَسَّاق» (ғассақа) сөзі тозақ тұрғындарының жараларынан ағатын қан, ірің және басқада сұйықтықты білдіреді.

  1. Қылмыстарына сай бір жаза.
  2. Өйткені олар, есепке тартылуды ойламаған еді.
  3. Аяттарымызды мүлде жасынға шығарған еді.

Тозақта болу олар үшін жер бетіндегі зұлым өмір салты үшін және жалған сенімдері мен күнәларі үшін әділетті жаза болады.

Олар қиямет күні болатын есепті күтпеді, оған сенбеді, өйткені олар өздерінің сенімдері мен жердегі өміріндегі лас әрекеттері үшін жазаланатынына сенбеді. Олар әлемдердің Раббысының шексіз, бастауы және аяқталуы болмаған құдіретіне күмәнданған. Қайта тірілудің рас екенін нұсқайтын ақыли дәлелдерді, сондай-ақ бұл туралы айтқан Құран аяттарын жоққа шығарды.

Мұндағы «آيَات» (әйәт) сөзі Құранның белгілерін де, аяттарын да білдіруі мүмкін.

  1. Әр нәрсені жазып, сақтадық.

Ибн Касир былай деп жазады: «Яғни: біз құлдардың барлық әрекеттері туралы білетінбіз, оларды жазғанбыз, содан кейін олар үшін сауап береміз: жақсылық жақсылыққа, ал жамандыққа жамандық».

  1. “Енді татыңдар; ал енді сендерге азаптан басқа еш нәрсе таттырмаймыз” (делінеді.)

Алғашқы буын ғұламалары айтты: «Бұл – тозақ тұрғындары туралы ең қорқынышты аят». Олар айқайлап, Алладан жеңілірек жаза сұрап дұға етеді, бірақ Алла тағала олардың дұғаларына жауап ретінде олардың жазасын одан да күшейтеді, одан да қорқынышты және төзімсіз етеді.

Алла Тағала тозақ тұрғындарының тағдырын сипаттағаннан кейін жұмақ тұрғындарын күтетін ләззат туралы айтады.

  1. Негізінде тақуалар үшін құтылу бар.

Өмір бойы Алла Тағалаға мойынсұнып, Тәңірдің рақымымен тозақ азабынан құтылуды және жұмақ пен оның берекесі түрінде сый күтетін тақуа діндарлар екені сөзсіз.

Ибн Аббас (р.а.) «مَفَاز» (мәфәзә) сөзін «рахаттану орны», яғни жұмақ, ал Мужаһид пен Катада (р.а.) «тозақтан құтылу» деп түсіндірді.

Ибн Аббастың түсіндірмесі дұрысырақ, өйткені одан әрі сүреде жұмақтағы игіліктер мен ләззаттардың тізімі берілген.

  1. Бақшалар, жүзімдер бар.
  2. Жас өспірім құрдас қыздар бар.
  3. Толып, тасыған кесе бар.
  4. Олар онда бос сөз және өтірік естімейді;
  5. Раббыңнан толық бір сыйлық.

Жас өспірім құрдас қыздар яғни, толыққанды жас қыздар, хор қыздары және олардың бәрі бірдей жастағы болады. Толып, тасыған кесе яғни, жұмсақ таза шарапқа толы бокалдар. Жұмақтың тұрғындары онда пайдасыз сөздер мен өтіріктерді естімейді. Жұмақтағы барлық сөздер мінсіз болады.

Жұмақ және оның ләззаттары – тақуа мүміндерге жердегі өміріндегі имандары мен игі істері үшін Алланың берген сауабы. Сонымен қатар, бұл олардың тақуалықтары үшін үлкен һәм толық сыйлық.

  1. Көктер мен жердің әрі арасындағылардың Раббысы; аса есіркеуші, Оған ешкім тіл қата алмайды.

Алла Тағала – көктер мен жердің, олардың ішіндегі және олардың арасындағының Раббысы. Ол, сондай-ақ, Мейірімді және Оның рақымы кең. Оның ұлылығынан қорыққан себепті ақырет күні ешкім Оған қиыншылықтардан немесе жазадан құтылуды сұрап, Оған жүгінуге батылы бармайды.

  1. Ол күні Рух (Жебрейіл) және періштелер, тізіліп тұрады. Алланың рұқсатынсыз ешкім сөйлемейді әрі дұрысын ғана сөйлейді.

Құранның көптеген түсіндірушілерінің пікірінше, «Рух» деген сөз Жебірейіл (а.с.) дегенді білдіреді, оны осы есіммен аталған басқа да аяттармен растайды.

Алла Тағала Жәбірейілді басқа періштелерден артық, ерекше мәртебесін көрсету үшін атап өтті, өйткені ол ерекше міндетті, пайғамбарлар арқылы адамдарға Алладан уахи жіберуді жүзеге асырды.

Имам Әбу Мансур Матуриди былай деп жазады: «Алла тағаланың: «..әрі дұрысын ғана сөйлейді» деген сөзі қиямет күні Алла тағаладан басқалар үшін шапағат ететіндер тек шындықты айтады дегенді білдіруі мүмкін. Басқа аудармашылардың пікірінше, бұл сөздер қиямет күні тек осы дүниелік өмірде шындықты айтқан адамдар ғана Алла тағала үшін шапағат етеді» [4].

Абу Салих пен Икрима бұл дүниелік өмірде шындықты айтқандар дегеніміз шаһада яғни иманның айғағын  айтқандар деген.

 

  1. Сол күн – хақ. Ендеше кім қаласа, Раббына барар жол тұтсын.

Қиямет сөзсіз келеді. Осы ұлы күнде бақытты болғысы келетін кез-келген адамға бұған қол жеткізуге мүмкіндік бар. Ол үшін Аллаға және елшісіне (с.ғ.с.) сену керек, сонымен қатар игі істер жасау керек яғни Алла Тағала оған жүктеген міндеттерді орындау және тыйым салынған нәрселерден аулақ болу керек. Осылайша, Иемізге оралуы, яғни қайта тірілуі және есеп беру күні бақытты болады.

  1. Негізінде жақын бір азапты ескерттік. Ол күні алдын ала не істегеніне қарайды. Кәпір: “Әттең! Топырақ болып кеткен болсам”, — дейді.

Алла Тағала кәпірлерді атап айтқанда, қайта тірілуді және мәңгілік өмірді жоққа шығарған пұтқа табынушы Құрайыштарды және сол тектестерді айтады. Оларға ескерту жасап, егер олар күпірліктен бас тартпаса және Исламды қабылдамаса, оларды күтетін жаза туралы айтып, ескертеді.

Алла жазаны «жақын» деп атады, өйткені оларды сөзсіз күтеді және ештеңе оны жоя алмайды, олардың жердегі өмірінің әр күні оларды осы жазаға жақындатады.

«Ол күні алдын ала не істегеніне қарайды». Сол күні әр адам қолымен не істегенін көреді. Қиямет күні әр адам өзінің барлық жақсы және жаман істерін көретін болады.

Ол оларды екі жолмен көруі мүмкін: не оған қолына кітап беріледі, онда оның барлық әрекеттері жазылған немесе оның іс-әрекеттері материалдық затқа айналдырылып, оның алдына шығады, — дейді кейбір дереккөздерде.

Кәпір: “Әттең! Топырақ болып кеткен болсам” дейді.

Сенбейтін адам жазаның шындығын және одан қашып құтылу жоқтығын түсініп, оның жалпы өмірге келгеніне және жер мен топырақ болып қала бермедім бе деп өкінеді.

 

Бағдат Смағұлұлы

Закрыть меню