maturidi.kz діни-танымдық порталы

  

A+ A A-

Қазақ даласындағы мұсылмандық мектептер тарихы

Мың жеті жүз отыз бірдің санасында,

Біз кірдік Руссияның фанасына...

Тұрмақта ғаділдіктің саясында (М.Дулатов).

Бұл – Жоңғардан қашып, елдігін сақтап қалғысы келген халқымыздың арманы еді. Бірақ тағдыр басқаша шешті. ХVIII ғасырдан бастап қазақ елінің құтты қонысын иемденген патша өкіметі оның рухын алу жоспарына да осы  кезден бастап кіріседі. Доңыздың басқан шөбін тұлпарына жегізбей отырған қазақ халқының шамына тимеу үшін, айлаға көшіп, мектеп, медреселер ашу  және оған қазақ балаларын тарту арқылы қызықтырады. Бастапқыда сақсына  қараған халықтың бірте-бірте сенімі оянады. Бірақ орсы отаршылдығының ең басты мақсаты Ислам дінін өркендету емес, оны халық санасынан ығыстыру болатын. Әйтпесе, 10 ғасырдан астам уақыт халқымыз тұтынған араб жазуын жойып, орыс жазуын енгізуді жоспарлы түрде қолға алмас еді. Қазақ жеріне келген миссионерлердің алғашқы жұмыстарының бірі – осы, араб әліпбиін орыс жазуына ауыстыру болды. Бүгінгі дін, тіл мәселесін тудырған саясаттың басы да – осы тұс.

Толығырақ ...

Ислам және ұлттық ғұрып сабақтастығы

Бұл қазаққа Ислам, иман керек,

Кісі өлгенде немесе түс көргенде!

Бұл бүгінгі қазақ қоғамының Ислам діні туралы көзқарасының көңіл-күйі десек, артық емес. Шындығында, үрей тудырарлық түс көргенде немесе  қиындық тарықтырған кезде мешітті еске алу – көпшілікке сіңісті сана. Оның қаншалықты қателік екені айтылса да,  жұртшылықтың көбісінің әлі де болса дінге ден қоя алмай келе жатқанын көріп келеміз. Одан, әрине, ұтылатын – асыл дін емес, біздің орта ғана. Айталық, тастанды бала, тексіз ұрпақ, от басып, опық жеген қыздар, қолына қару алып, отанын сатқан перзент  – дінді ұлық тұтпаған отбасы тәрбиесінің «жемістері». Ашығын айтқанда, дінді мойынсұнбаған адамзаттың жетер жері – осы, берекесіздік. Ал, шын мәнінде Ислам діні ұлттық дүниетанымымыздан (менталитет) бөлек, оқшау тұрған дүние емес. Ол – халық дәстүрінің діңгегі. Ұлттық салт тарихының қайсысына үңілсеңіз де, түбінен Ислам шығады... Бұл шындықты XX ғасыр басында өмір сүрген Сұлтанмахмұт ақын:

Толығырақ ...
Осы RSS каналға жазылу