maturidi.kz діни-танымдық порталы

  

A+ A A-

СИҚЫР ДЕГЕНІМІЗ НЕ? (Бірінші бөлім)

Қазақ тіліндегі сиқыр сөзінің түбірі араб тіліндегі «сихр» деген сөзден шығады. Мұның мағынасы – белгілі бір нәрсені өз ақиқатынан құбылтып, басқаша етіп көрсету, Мәселен, адамға дұрыс нәрсені теріс етіп көрсету немесе керісінше, жаман нәрсені жақсы етіп көрсету. Сиқыр бүркеме және алдау жолдарымен іске асады.

Толығырақ ...

АҚЫРЕТТЕ СИҚЫРШЫНЫҢ ҚАМҚОРШЫСЫ БОЛМАЙДЫ (Екінші бөлім)

Алла тағала Ібіліске ақыретке дейін еркін өмір берді. Ол осы аралықта адамның бойына кіреді, қасында жүреді. Иманы әлсіз адамдарды азғырады, азғындық жасатады. Негізінде шайтанның адамзатқа қарсы қолданатын айла-шарғылары әлсіз. Ол бар болғаны сыбырлап азғырады. Алла тағала былай дейді: «Шындығында шайтанның айласы әлсіз» (Ниса, 76).

Толығырақ ...

Жәннаттық Османға (р.а.) сүйінші қалай жеткізілді?

Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) дүние салған соң Ислам дінін әрі жалғастырып, мұсылман туын көтерген әділетті төрт халифа болды: Әбу Бәкір Сыддық, Омар ибн Хаттаб, Осман ибн Аффан, Әли ибн Әбу Талиб (Алла оларға разы болсын).

Толығырақ ...

Пайғамбардың (с.ғ.с.) өмірін сақтаған кім?

Пайғамбар (с.ғ.с.)  – Алла Тағала тарапынан қорғалған тұлға. Алланың Құрандағы бұл уәдесі де басқа пайғамбарлық хабарлар сияқты ақиқатқа ұласады. Алла Тағала:

«Ей, пайғамбар! Раббыңның тарапынан түсірілгенді жалғастыр. Егер оны істемесең елшілік міндетін жалғастырмаған боласың. Алла сені адамдардан қорғайды. Күдіксіз Алла қарсы болған елді тура жолға салмайды... Әрине, саған түсірілген Құран олардың көбінің азғындығын, қарсылығын арттырады. Сонда қарсы келген елге уайым жеме», –  деп айтқан (Мәида, 67-68).

Толығырақ ...

Хадис – ақылдың көзі

(Алтыншы бөлім)

 

Өткен мақалымызда пайғамбардың (с.ғ.с.) Әбу Дарда есімді сахабаға ашуға берілмей өзін ұстауға кеңес бергені жайында айттық. Ашудың адам баласына келтірер кесірі мен зардабы туралы түсіндірдік. Енді бұл мақалада ашуды жеңу жолдары айтылады. Себебі, Ислам ғалымдары ашудың жаман қасиетін көрсетіп қана қоймай, оның дауасын ұсынып, одан құтылудың жолдарын да көрсетеді. Сонымен ашушаңдықтан құтылуға қатысты кейбір әдістер мыналар: адамның өзін кешірімділік, байсалдылық және сабырлылық пен тұрақтылыққа үйрету.

Толығырақ ...

Адам ашуы туралы хадистер – ұрпаққа өнеге

(Бесінші бөлім)

 

Өткен мақалаларымызда хадистің адам өміріне ықпал ету ерекшіліктері жайында айтып, мүміндікше олардың ғалымдар айтып кеткен мағыналарын түсіндіруге тырыстық. Енді бұл мақаламызда сол әңгімені әрі жалғастырып, хадистің адамды көркем мінезділікке үндейтіні туралы айтуды жоспарлап отырымыз. Бұдан бұрыңғы мақалада тақырыпты ашу үшін Әбу һурайрадан (р.а.) жеткен төмендегі хадисті келтірген болатынмыз: Бір адам пайғамбарымызға (с.ғ.с.):

Толығырақ ...

Хадис – көркем мінез негізі

(Төртінші бөлім)

 

Өткен мақалаларымызда пайғамбар (с.ғ.с.) хадистерінің адам тәрбиесі, яғни адам бойында тұлғалық қасиет қалыптастыратын қасиеттері жайында сөз қозғаған едік. Бұл мақаламызда сол әңгімені одан әрі жалғап, хадистің адамды көркем мінезге қалыптастыруға ықпалы туралы айтуды жоспарлап отырымыз.

Көркем мінездің асылы – ашуды тежеу десек, аят-хадистерде ашуды тежеу, ашуға берілмеу туралы көп айтылады. Бұған қатысты пайғамбардың да (с.ғ.с.) айтып, жігерлендірген хадистері жетіп жатыр. Мысалы, Исламда кеңінен танымал төмендегі хадисті алып, оның бірнеше мағыналарына тоқталып, талдау жасамақпыз.

Әбу һурайра (р.а.) жеткізген хадисте бір адам пайғамбарымызға (с.ғ.с.): «Маған кеңес беріңіз», – деп өтінеді. Пайғамбар (с.ғ.с.): «Ашуланба», – деді. Осыдан кейін әлгі адам (өз өтінішін) бірнеше рет қайталады. Бірақ, пайғамбарымыз (с.ғ.с.) әр жолы: «Ашуланба», – деуден танбады (әл-Бұхари). Хадистегі «ашуланба» деген сөздің мағынасы: өзіңді ашуландыратын нәрседен аулақ жүргенің дұрыс немесе және ашу-ызаға берілуден сақтанып,  ашуыңды шығаратын нәрсені істеме деген мазмұнды қамтиды.

Пайғамбарымызға (с.ғ.с.) кеңес беруін сұраған адам Әбу Дарда (р.а.) есімді сахаба екендігі туралы хабар бар. Әбу Дарда «Мен: «О, Алланың елшісі, мені жәннатқа кіргізетін амалды көрсетші», – деп сұрадым. Пайғамбармыз (с.ғ.с.): «Ашуланба, сонда сен жаннатта боласың», – деді» – деп айтты (әт-Табарани). Сондай-ақ, пайғамбарға (с.ғ.с.) бұл өтінішті айтқан адам Жарийа ибн Қудама (р.а.) еді деген де хабар бар.

Бұл жайында Жарийа ибн Қудама (р.а.) былай деген: «Бір күні мен Алла елшісіне (с.ғ.с.): «О, Алланың елшісі, мен түсінетіндей қысқа бір нәрсе айтыңызшы», – деп өтіндім. Пайғамбар (с.ғ.с.) маған: «Ашуланба», – деді. Бұдан кейін мен әлгі өтінішімді бірнеше рет қайталадым, бірақ ол әр жолы: «Ашуланба», – деп жауап берді» (Ахмад).

Әрине, мұндай оқиғаның бірнеше рет қайталануы әбден мүмкін, осыған ұқсас өтініштермен пайғамбарға (с.ғ.с.) сауал берушілер көп болған. Өйткені, жаңа тарқай бастаған дін туралы білгісі келетіндер де күн сайып артып отырды. Хадистің маңыздылығына қатысты Әл-Жардани есімді мұсылман ғалымы: «Шындығында, бұл хадис – ұлы хадис. Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) қысқа да нұсқа, көлемі жағынан шағын, мағына жағынан терең сөздеріне жатады. Бұл хадис осы дүние мен ақыреттің жақсылығын қамтыған», – деген.

Хадис арқылы пайғамбарымыз (с.ғ.с.) мұсылманның мінезі көркем болуы керектігін айтып отыр. Сондықтан хадистің бірінші мағынасы – көркем мінез.

Мұсылман – биік адамгершілік қасиет иесі. Хадис оның көркем сипатының қандай болу керектігін меңзейді. Ол сипаттар: момындық пен ұялшақтық, кішіпейілділік, оның мұсылман бауырына деген махаббаты, өзін жәбірлеген адамдарға жәбір көрсетумен жауап бермеуі, ұстамдылық танытуы. Ол кек алуға мүмкіндігі бола тұра кешіре білетін, қиындықтарға сабыр мен төзімділік көрсететін, біреулер зұлымдық жасағанда не ашу-ызасын тудырғанда ұстамдылық жасайтын, қандай жағдайға кездессе де байсалды, көңілі хош кісіге тән мінез танытатын тұлға.

Өзінің мақсат-мұраттарын орындау үшін не істеу керектігі жайлы сұрақ берген сахабасын пайғамбарымыз (с.ғ.с.) міне, осыған нұсқады. Оның өтінішіне бар игілікті қамтыған және барлық зұлымдықты қайтаратын «ашуланба» деген кең мағыналы сөз айтылды.

Хадистің екінші мағынасы – көркем мінез арқылы жәннатқа апарар жолды іздеу. Бұл хадисте пайғамбарымыз (с.ғ.с.) жәннатқа барар жолға түсуді қалаған адамның тілегіне сәйкес ақыл-кеңес береді. Пайғамбарға (с.ғ.с.) өтінішпен келген адам есінде ұстауға оңай және мән-мағынасы түсінуге жеңіл қысқа да нұсқа ақыл-кеңес алғысы келді. Пайғамбар (с.ғ.с.) болса, оның өтінішіне жауап беріп, «ашуланба» деген анық көркем мінезді жауап арқылы оның не нәрсеге ұмтылуы шарт екенін көрсетті.

Демек, жеке тұлғаны қалыптастыруда мұсылман үшін ең жоғары адамгершілік қасиеттер Құран Кәрімде айтылған және пайғамбарлар (с.ғ.с.) насихаттаған көркем сипаттар болмақ. Егер адам осындай қасиеттерге ие болса, онда олар оның болмысы мен әдет-салтына айналады. Адамның ашуын келтіретін нәрсе үшін ашуын тежей білуі жәннатқа апаратын жол деп түсіну керек.

Хадистің үшінші мағынасы – байыпты және салқынқанды болу жеке тұлғаны қалыптастырып, игілік пен жеңіске жетелейді. Алла Тағала тыйым салған нәрселерді істеуге апаратындай ашу-ызаға берілмей, өз нәпсісінің жетегінде кетуге болмайды. Құранда Алла Тағала жетілген пендесі туралы былай дейді: «Сондай-ақ, олар ашуын жеңушілер, адамдарға кешірім етушілер. Алла жақсылық істеушілерді сүйеді» (Әли Имран, 133-134).

Аяттан байқағанымздай Алла Тағала адамды жақсылық жасауға, көркем мінезді болуға бұйырады. Абдулла ибн Омар мынадай оқиғаны баяндайды: «Бір күні пайғамбардан (с.ғ.с.): «Мені аса құдіретті де ұлы Алланың ашуынан алыс ететін не нәрсе?» – деп сұрағадым. Пайғамбар (с.ғ.с.) бұл жолы да: «Ашуланба», –деп жауап берген (Ахмад). Исламда ашу-ызаға берілмеудің маңызы туралы Хасан Басридің мына сөзінен де көруге болады:

«Кім осы төрт жағдайда: көңілі қалағанда, қорыққанда, бойын шақуат билегенде және ашу қысқанда өзін-өзі ұстай алу қасиетіне ие болса, Алла оны шайтаннан сақтайды және оған тозақ отын харам етеді», – деп айтқан.

Расында да, ашуын тежей білген адам – ашуланбайтын адам, ол барлық жамандық атаулыдан құтылады, ал жамандықтан құтылған адам тек жақсылыққа ие болмақ. Өйткені жамандықты шақыратын да, оны дауға айналдыратын да – ашу. Пайғамбардың (с.ғ.с.) жоғарыдағы хадисі бізге ашуымызды тежеуге, көркем мінезді болуға шақырады.

 

Жалғас Садуахасұлы

Толығырақ ...

Хадис тағылымы – адамгершілік бастауы

(Үшінші бөлім)

Алдыңғы мақалаларымызда Алла елшісінің (с.ғ.с.) айтқан хадистерінің адам өміріне қаншалықты ықпал ететіні жайында айттық. Сөйтіп, мысал ретінде Алла елшісінің (с.ғ.с.) төмендегі хадисін келтірдік: «Кім Аллаға және ақырет күніне иман келтірсе, жақсы сөз айтсын немесе үндемесін, кім Аллаға және ақырет күніне иман келтірсе, өз көршісіне құрмет көрсетсін, кім Аллаға және ақырет күніне иман келтірсе, қонағына құрмет көрсетсін» (Әл-Бұхари, Муслим). Бұл хадистің ғалымдар айтқандай жеті мағынасын айшықтадық. Енді хадистің сегізінші мағынасын талдамақ ниеттеміз.

Толығырақ ...

Хадистің тұлға қалыптастырудағы орны

Өткен мақаламызда Алла елшісінің (с.ғ.с.) айтқан хадистері жеке адамның тұлға ретінде қалыптасуына, оның мінезінің көркем болуына ықпал етудегі маңызы жайында айтқан едік.  Хадис тақырыбын аша түсу үшін пайғамбардың (с.ғ.с.) мына хадисі н мысал еттік: «Кім Аллаға және ақырет күніне иман келтірсе, жақсы сөз айтсын немесе үндемесін, кім Аллаға және ақырет күніне иман келтірсе, өз көршісіне құрмет көрсетсін, кім Аллаға және ақырет күніне иман келтірсе, қонағына құрмет көрсетсін» (Әл-Бұхари, Муслим).

Толығырақ ...

Хадис – тәрбие мәйегі

Хадис дегенде ардақты пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) айтқан сөзі, ісі және қандай да бір сахабаның іс әрекетін көзбен көріп, мақұлдауы ойға оралатыны анық. Бұл тұрғыда хадис сөз, іс және құптауды ұғындыратын сүннет сөзінің синонимы бола алады. Жәнесөз төркіні сонау пайғамбар (с.ғ.с.) дәуірінен бастау алады. Бұған танымал сахаба Әбу Һурайра (р.а) тарыпынан қойылған бір сұраққа пайғамбардың (с.ғ.с.) берген жауабында келген хадис сөзі – оның айқын дәлелі.

Толығырақ ...
Осы RSS каналға жазылу